Hôm nay mình có bắt được clip này của Critical Drinker, bàn về việc các tác phẩm ngày nay cực hãi việc làm một cái kết mở, với một trong những ví dụ chính được lôi ra mổ xẻ là series game The Last of Us. Lúc xem clip này, mình có nhớ lại cái quyển Dogs of War mới review bữa trước cùng quả kết lê thê của nó, kèm cả một khái niệm rất hay là Dénouement.
Trong trường hợp anh em chưa biết, Dénouement thực ra chỉ là cách gọi sang mồm của từ “hồi kết” trong nghệ thuật kể chuyện. Nói chuẩn hơn, Dénouement gần với thuật ngữ “tying up loose ends” (xử lý nốt những thứ còn tồn đọng) trong tiếng Anh hơn là hồi kết (tức “ending”), bởi nó cấu thành từ chữ dénouer (cởi bỏ) và nodus (nút thắt) trong tiếng Latinh. Nói cách khác, Dénouement thực ra là phần giải quyết nốt những bí ẩn còn sót lại trong tác phẩm, tiết lộ số phận cuối cùng của các nhân vật, trình bày những hậu quả nảy sinh từ đoạn cao trào của tác phẩm (tức phần Climax) và cách chúng được xử lý (hoặc nêu hướng xử lý tiềm tàng)… Anh em cứ tưởng tượng kiểu sau khi lên đỉnh xong, mọi người sẽ không thể dừng ngay tại đấy mà còn phải tháo “giáp,” thắt bỏ, lau chùi, tắm rửa, sau đó mặc đồ và dọn dẹp các kiểu nữa. Toàn bộ cái phần hậu kỳ này chính là Dénouement.
Dénouement có một thằng anh em rất hay bị lẫn vào là Epilogue. Epilogue cũng nằm ở cuối tác phẩm, và đôi khi cũng giúp giải quyết “nợ” tồn đọng của cốt, và thậm chí nhiều tác phẩm còn để Dénouement nằm ở Epilogue luôn, nhưng nó khác Dénouement ở một số điểm quan trọng. Đầu tiên, Epilogue bắt buộc phải nằm ở cuối cùng, và đằng sau nó không được phép có bất kỳ một thứ gì khác, trong khi Dénouement chỉ cần đặt loanh quanh phần Climax chính là được. Thế tức là Dénouement có thể đi trước thằng Epilogue, hay thậm chí còn đi trước cả thằng Climax luôn (mặc dù 99,9% nó nằm ở sau Climax). Ngoài đó ra thì Epilogue có khi biệt lập hoàn toàn với cốt chính, chạy đi chém lung tung về cái gì đó chứ chẳng giúp gói ghém cái gì hết. Dénouement thì bắt buộc phải đứng ra đảm bảo mọi thứ thật tươm tất để người thưởng thức có thể cảm thấy hài lòng khi tác phẩm khép lại. Cuối cùng, Epilogue chỉ có thể có 1 (bởi vì đằng sau nó làm gì được phép có cái gì nữa 🐧 ), trong khi tùy vào quy mô và độ dài, một tác phẩm có thể có đến vài cái Dénouement, dàn trải ra gói ghém các phân đoạn khác nhau.
Anh em lưu ý tí là Dénouement không phải gói hết sạch mọi thứ lại, mà nó chỉ cần gói sao cho đủ làm người ta thỏa mãn là được. Nói cách khác, Dénouement có thể sẽ gói sạch tất cả mọi thứ, hoặc chỉ gói những thứ chính yếu thôi, còn đâu bỏ ngỏ để người thưởng thức tác phẩm tự quyết (hoặc để bóng gió hứa hẹn một cái sequel), hoặc thậm chí có khi còn… chẳng có luôn.
Trong Dogs of War, ta nhìn chung có 4 phần riêng rẽ: 1) giai đoạn làm lính đánh thuê của lũ Bioform, 2) lúc bọn Bioform và chủ chúng nó phải ra hầu tòa vì các tội ác chiến tranh của mình, 3) thế giới sau khi phiên tòa ấy kết thúc và đã đưa ra các quyết định của mình, và 4) t̵h̵ừ̵a̵ ̵g̵i̵ấ̵y̵ ̵v̵ẽ̵ ̵v̵o̵i̵ gói lại số phận của một số nhân vật cốt lõi. Cả 4 phần này đều có Climax và Dénouement riêng, nhưng thể hiện rõ nhất bản chất Dénouement của mình (tức mang lại cảm giác gói ghém mọi thứ trọn vẹn nhất) sẽ là phần số 3. Nó hứa hẹn một tương lai đầy bất định, nhưng vì chẳng còn cái mạch chính nào cần xử lý nữa, và những gì cần giải thích hay động đến/điểm lại đều được đem ra bàn trong này rồi (không tính một cái bí ẩn nhỏ còn sót lại, nhưng cái đấy bỏ không cũng chẳng chết ai), Dénouement của phần này có thể đóng vai trò hồi kết cho cả tác phẩm, không việc gì phải đi tiếp nữa.
Nhưng khốn nạn là tác giả lại muốn gói hết sạch sành sanh mọi thứ cơ, thế là lại cứ bôi ra tiếp, tạo thành một cái phần đọc như Dénouement của cái Dénouement, tất cả chỉ vì muốn để người đọc không còn nghi ngờ gì về số phận sau này của một vài nhân vật. Điên tiết một cái nữa là phần Dénouement của cái Dénouement dành cho Dénouement này (ngoài việc nó ép tớ phải nôn ra một cái câu nghe ngu si như thế 🐧 ) gần như bắt chước y hệt cái Dénouement liền trước, cũng lại hứa hẹn một tương lai vô định chứ chẳng cụ thể hóa cái gì, đồng thời lại còn đẻ ra thêm một cái phần bị bỏ ngỏ mới để về sau làm sequel.
Một thanh niên khác cũng hay bị chỉ trích khoản Dénouement, có điều nằm ở Fantasy, là Lord of the Rings. Sau khi làm xong quest chính, series vẫn còn nguyên cả một phần rất dài đằng sau, giải thích những gì xảy ra với những người ở lại hậu phương, đưa Aragorn lên làm vua, cho Frodo trở về cứu làng Shire, và đủ thứ nhùng nhằng khác rồi mới chịu khép lại. Toàn bộ những khoản đấy đều có thể được coi là một phần của cái Dénouement hậu quest, và không ít người cảm thấy oải khi phải tiếp tục lết nốt một chặng dài dằng dặc như vậy sau khi phần xung đột chính đã giải quyết xong hết rồi.
Ví dụ về Dénouement khét tiếng nhất phải kể đến bộ truyện A Series of Unfortunate Events. Về cơ bản, cái bộ này chỉ là một kho đựng toàn Mystery Box, một tập hợp các bí ẩn cứ thế chất chồng lên nhau. Truyện cứ quẳng dàn nhân vật chính, đám trẻ con nhà Baudelaire, vào hết tình huống quái chiêu này đến tình huống quái chiêu khác, gặp hết con người quái lạ này đến con người quá lạ khác, và mục tiêu cứ thay đổi xoành xoạch, nhưng rốt cuộc chẳng có bất kỳ cái gì được giải thích hết. Không có Dénouement để giải thích bọn trẻ con về sau sẽ ra sao, bản chất sự kiện dẫn đến cảnh mồ côi của chúng nó là gì, cái tổ chức và cái thứ chúng nó theo đuổi suốt series cụ thể là thế nào. Truyện chỉ… hết thôi.
Cũng là một trường hợp Dénouement với nhiều nút thắt bị bỏ ngỏ, nhưng mà đỡ hơn hẳn A Series of Unfortunate Events, ta có series Stranger Things do Netflix sản xuất. Đến cuối season 1, sau khi đã qua phần Climax, ta vẫn chẳng biết gì mấy về việc tại sao cái thế giới quái đản ở chiều không gian lạ kia lại tồn tại, bản chất nó là gì, và thậm chí trong chính cái Dénouement này, dàn nhân vật chính còn tụ tập lại để chơi một ván DnD, và đã đá xoáy việc series không giải thích tường tận mọi thứ. Nó còn có cả một cái cảnh cuối cùng để khơi ra một cái bí ẩn mới, báo hiệu mọi thứ không ổn như người xem nghĩ nữa. Tuy nhiên, nhờ đã giải quyết xong mọi vấn đề chính yếu, chưa kể cái style đú Stephen King của nó cũng góp phần giúp nó không nhất thiết phải giải đáp mọi thứ, kể cả nếu Stranger Things có dừng lại ở season này thì cũng không đến nỗi nào.
Một trường hợp đáng chú ý khác của Dénouement xuất hiện trong cuốn cuối cùng của series Harry Potter. Đây là một ví dụ về Dénouement xẻ nhỏ, với một cái Dénouement rất lớn xảy ra trước khi Climax xuất hiện, lúc Dumbledore trò chuyện với Harry trong mơ hay ga chuyển tiếp sang kiếu sau hay cái của khỉ gì đấy. Cái Dénouement này giúp giải đáp phân nửa những bí ẩn trong câu chuyện, chỉ chừa lại một phần khác để đến lúc hết cái Climax rồi thì tương thêm một phần Dénouement giải thích nốt những thứ còn lại.
Hohzuki Island là một ví dụ thú vị về Dénouement và Epilogue chập chung làm một. Trong tác phẩm, sau khi Climax đã diễn ra xong rồi, còn rất nhiều bí ẩn bị bỏ ngỏ. Thế rồi chuyện nhảy cóc tận mấy năm liền, cho các nhân vật quay về nơi câu chuyện từng diễn ra, và duyệt lại một lượt những sự kiện của nó. Tất cả đều đưa ra những lời nhận xét đóng vai trò lý giải tiềm tàng cho tại sao câu chuyện lại diễn ra theo cách nó đã diễn ra, và cái yếu tố huyền bí từng ám ảnh câu chuyện là gì.
Nếu thấy hứng thú với khái niệm Dénouement này thì có lẽ anh em sẽ muốn tìm hiểu thêm hai thư scungx khá gần gũi với nó, ấy là kết mở và Mystery Box. Anh em có thể đọc thêm về chúng nó ở đây: https://scifivietnam.blogspot.com/2022/07/mystery-box-cach-tan-dung-tri-tuong.html và ở đây: https://scifivietnam.blogspot.com/2022/07/ket-mo-mot-canh-bac-nguy-hiem.html
***
Bài gốc được đăng trong group Hội thích truyện Sci Fi trên Facebook. Cùng ghé chơi group để thảo luận về bài viết hoặc đọc thêm các bài tương tự, bạn nhé.
↓