Hôm nay mình có bắt được cái comic này của bro Tom Gauld, trêu cách nhiều nhà văn cứ phải vạch ra những thông tin nền rất chi tiết đã rồi mới bắt tay vào viết câu chuyện cụ thể. Trong cái ảnh mà mình lại nhớ đến một cái clip mà Brandon Sanderson từng thực hiện, bàn về một đề tài cũng tương đối liên quan, ấy là so sánh giữa 2 kiểu nhà văn Planner và Pantser.
Trong clip của mình (mọi người có thể xem ở đây: https://www.youtube.com/watch?v=2EwI90ZOGRk...), Sanderson có lấy ra ví dụ về 2 cây bút lớn trong làng SFF: Orson Scott Card (tác giả Ender’s Game) và Stephen King (là Stephen King <(“) ). Bro Card thì trước khi viết truyện toàn phải lập dàn ý rất chi tiết cho nó để biết câu chuyện sẽ đi đến đâu, bằng không kiểu gì thành phẩm cũng sẽ lôm côm ngay; còn thanh niên King thì chủ trương không chơi dàn ý, cứ thả một nhân vật vào một tình huống nào đó xong vừa viết vừa tính xem nhân vật sẽ phản ứng kiểu gì và tình hình từ đấy sẽ trở thành như thế nào thôi.
Những người viết theo cái style của Orson Scott Card sẽ là Planner, tức hoạch định mọi thứ quy củ rồi mới làm; còn những người chơi hệ Stephen King thì là Pantser, tức lúc bắt đầu vào viết rồi mà vẫn chẳng biết câu chuyện sẽ đi đến đâu hết mà viết đến đâu biết đến đó thôi. Planner sẽ phải tốn khá nhiều thời gian loay hoay tính toán lúc ban đầu, và sẽ khởi hành chậm hơn Pantser, nhưng lúc viết xong thì đỡ phải quay lại điều chỉnh mọi thứ. Pantser thì ngược lại, vào việc được nhanh hơn, nhưng về sau phải xem xét sửa cốt kiếc các kiểu nhiều hơn. Planner được cái quy củ hơn, đỡ “lạc đường” giữa chừng, nhưng đôi khi sẽ làm câu chuyện trở nên cứng, và nhân vật hành xử theo một cách thiếu tự nhiên vì bị “gò” phải chạy theo một mạch nhất định. Pantser sẽ có thể đưa đẩy câu chuyện một cách mềm dẻo hơn, nhưng vì không biết câu chuyện sẽ đi đến đâu từ đầu nên có thể sẽ chạy lan man, chưa kể còn dễ bị dồn mình vào chỗ bí… Nói chung là hai cái kiểu viết này về cơ bản đều có những điểm yếu với điểm mạnh riêng, không cái nào trội hơn cái nào hết.
Sanderson có bảo thường thì thiên hạ sẽ có thiên hướng nằm đâu đó ở khoảng giữa, không ngả quá mạnh về Pantser hay Planner. Nếu có ai mà đi lệch hẳn về một trường phái nào đó, và bắt đầu gặp khó khăn vì bị dính phải mấy cái yếu điểm đặc trưng của nó, Sanderson khuyên nên thử áp dụng vài cái chiến thuật của bên ngược lại. Với mấy thanh niên Pantser thì nên thử gạch ra đôi ba ý chính, một dạng cột mốc để nếu đi lạc còn biết phải trôi ngược về đâu; với mấy đồng chí Planner thì nên thử “thả rông” nhân vật một tí, cứ viết mà chẳng cần nhìn dàn, xong nhìn xem mình lạc ra đâu rồi và chạy ngược về cái dàn cũ.
Ngoài đó ra thì trong clip, Sanderson cũng bàn thêm một số ví dụ khác về Planner và Pantser, một số kiểu style lai tạp giữa hai thái cực này cũng như cách nhận biết bản thân ngả theo hướng nào. Anh em nếu quan tâm thì hãy ngó thử clip nhé.
***
Bài gốc được đăng trong group Hội thích truyện Sci Fi trên Facebook. Cùng ghé chơi group để thảo luận về bài viết hoặc đọc thêm các bài tương tự, bạn nhé.
↓