Trong cái bài review Tam Thể hôm trước, quyển cuối cùng của cả bộ bị mình cho ăn gạch nhiều nhất vì cái cốt lôm côm với nhân vật khó ngửi. Tuy nhiên, đây kỳ thực lại là thằng chứa đựng nhiều ý tưởng ấn tượng nhất. Một trong số đấy là cách nó đá xoáy thái độ của xã hội đối với những người bảo vệ sự an toàn cho bản thân mình.
Cụ thể là trong cuốn này, có một nhân vật giữ nhiệm vụ đảm bảo không cho một chủng tộc ngoài hành tinh giở trò láo lếu với Trái Đất (minh họa trong hình). Vấn đề là ông anh làm việc hiệu quả quá, và Trái Đất được tận hưởng một thời gian thái bình rất lâu. Dần dần, thái độ của thiên hạ đối với nhân vật kia thay đổi hẳn, trở nên khiếp sợ và ghê tởm đồng chí ấy, và đến lúc đồng chí “về vườn” thì thậm chí một câu cảm ơn cũng chẳng có.
Lúc đọc cái phần ấy, mình không khỏi nhớ đến cái bài thơ Tommy huyền thoại của Rudyard Kipling (tác giả Câu Chuyện Rừng Xanh). Dưới đây là một bản dịch phiên phiến của nó:
***
Tôi vào quán để làm cốc bia,
Chủ quán đứng dậy nói, “Ở đây không tiếp bọn lính.”
Mấy cô gái đứng sau quầy cười khúc kha khúc khích,
Tôi lại ra đường và tự nhủ:
Ôi, cứ Tommy này, Tommy nọ, và “Cút đi Tommy;”
Nhưng nó lại thành “Cảm ơn, anh Atkins,” khi nguy biến ập đến,
Nguy biến ập đến, hỡi anh em, nguy biến ập đến,
Lại thành “Cảm ơn, anh Atkins,” khi nguy biến ập đến.
Tôi đến nhà hát kịch với cái đầu tỉnh như sáo,
Họ cho một gã thường dân say bí tỉ vào, nhưng tôi không có phần;
Họ xua tôi ra phòng trưng bày hoặc thính phòng,
Nhưng khi cần chiến đấu, Chúa ơi! Họ xô tôi vào quầy!
Vì cứ Tommy này, Tommy nọ, và “Tommy, đợi ở ngoài đi;”
Nhưng nó lại thành “Tàu thửa riêng cho Atkins” khi người lính xuất quân,
Tàu lính đang xuất trận, hỡi anh em, tàu lính đang xuất trận,
Lại thành “Tàu thửa riêng cho Atkins” khi người lính xuất quân.
Vâng, hãy cứ chế nhạo những kẻ mặc quân phục canh gác cho các người ngủ đi
Rẻ rúng hơn bộ quân phục họ mang, và bản thân chúng cũng đã bèo nhèo rồi;
Và xua những người lính say rượu đi khi họ hơi vui quá đà
Thú vị gấp năm lần so với đóng nguyên bộ diễu hành.
Khi ấy cứ Tommy này, Tommy nọ, và “Tommy, cắn rứt gì lương tâm không?”
Nhưng nó lại thành “Hàng ngũ anh hùng đỏ mỏng manh” khi trống trận bắt đầu rền vang,
Trống trận bắt đầu rền vang, hỡi anh em, trống trận bắt đầu rền vang,
Ôi, lại thành “Hàng ngũ anh hùng đỏ mỏng manh” khi trống trận bắt đầu rền vang.
Chúng tôi không phải người hùng đỏ mỏng manh, và cũng không phải phường đê tiện,
Mà là những anh chàng lẻ loi trong trại lính, giống các người phi thường;
Và nếu đôi khi các người không ưa nổi hành động của chúng tôi,
Hỡi ôi, những anh chàng lẻ loi trong trại lính đâu biến thành tượng thánh được;
Dù cứ Tommy này, Tommy nọ, và “Tommy, cút ra sau,”
Nhưng nó lại thành “Mời anh đi trước,“ khi rắc rối xuất hiện,
Rắc rối xuất hiện, hỡi anh em, rắc rối xuất hiện,
Ôi, lại thành “Mời anh đi trước,” khi rắc rối xuất hiện.
Các người bảo sẽ cho chúng tôi thức ăn tử tế hơn, và trường lớp, và lửa ấm, và đủ thứ:
Chúng tôi sẵn sàng đợi thêm suất nếu các người đối xử với chúng tôi tử tế.
Đừng loay hoay với cơm thừa canh cặn trong bếp, mà hãy chứng minh điều đó trước mặt chúng tôi
Quân phục không phải là nỗi ô nhục của người lính.
Vì cứ Tommy này, Tommy nọ, và “Tống quân súc vật đó ra!”
Nhưng nó lại thành “Cứu tinh của tổ quốc” khi súng bắt đầu nổ;
Và cứ Tommy này, Tommy nọ, và đủ thứ mỹ từ;
Và Tommy không ngu đâu - Tommy biết đấy!
***
Mô típ vô ơn bạc nghĩa này rất được các tác giả SFF ưa chuộng, bởi vì nếu làm tốt, nó có thể giúp tạo xung đột hoặc tăng chiều sâu cho tác phẩm. Trong trường hợp người bảo vệ bị ghét bỏ và hắt hủi oan, hoặc vì bị địch thủ sử dụng truyền thông bẩn, hoặc tự nhận hết tội lỗi về mình vì mục đích gì đó, hoặc đơn thuần là rơi vào tình cảnh tình ngay lý gian, tác giả có thể đẩy nó thành một mạch truyện xoay quanh việc người bảo vệ gột rửa thanh danh của bản thân, hoặc cho người khác đi rửa hộ. Ngay cả nếu không biến đó thành mạch truyện, tác giả cũng có thể dùng nó để tạo chiều sâu cho nhân vật, cho người đấy vật lộn với những giằng xé nội tâm, suy nghĩ xem liệu công việc hiện tại của mình có đáng làm không, hay nói cách khác là liệu đám người mình bảo vệ có xứng đáng hay không.
Một trường hợp khác còn thú vị hơn là để cho thái độ vô ơn đấy có một lời giải thích thực sự hợp lý. Có thể sự “bảo vệ” của nhân vật đi kèm với một cái giá rất đắt đỏ, chẳng hạn như mỗi lần nhân vật ra tay cứu nhân độ thế thì cả thành phố bị tàn phá đến nát tương hoặc bản thân người bảo vệ đưa ra những yêu cầu quá quắt, khiến dân tình chịu không nổi. Hay có thể chính nhân vật là người đã đẩy thế giới vào cảnh cần được bảo vệ, và hành động bảo vệ của nhân vật chỉ mang tính chữa cháy hoặc chuộc tội chứ không phải vì thực tâm tốt bụng. Hoặc thậm chí có thể kết hợp cả 2 kiểu đó lại, để nhân vật tự mình gây họa và sau đó luống cuống đi giải quyết, và lúc giải quyết xong thì mọi thứ nát bươm. Trong những trường hợp như thế này thì mọi thứ lại trở thành màu xám hẳn, không bên nào đúng bên nào sai 100% hết, và tác giả có thể từ đó lồng vào nhiều cuộc bàn luận hấp dẫn.
Trong SFF thì vô thiên lủng mấy cái ví dụ kiểu như thế. Đầu tiên thì ta có Superman trong vũ trụ DCEU (bản của Zack Snyder). Trong mấy bộ phim thuộc vũ trụ này, ta thấy ông anh liên tục tìm cách cứu lấy loài người, nhưng đổi lại thì bị nhìn nhận với ánh mắt nghi kỵ, thậm chí còn có phần hãi sợ. Thú vị một điều là cái thái độ này được khắc họa một cách rất có cơ sở, với nhiều câu hỏi hợp lý được đặt ra về việc để con người sống dưới quyền sinh sát của một thực thể gần như toàn năng cũng như những thiệt hại về người và tài sản nảy sinh trong quá trình hành hiệp.
Cùng mảng siêu anh hùng thì ta có Batman Beyond, cụ thể là trong một tập phim có tên Babel. Trong tập này, một tên tội phạm tên Shriek đã xoay xở phá rung động của không khí, khiến người dân toàn Thành phố Gotham nói không thành tiếng được nữa. Shriek bảo với bên cảnh sát là mình sẽ ngưng phá hoại ngay khi Batman tự giao nộp bản thân cho hắn. Khi tin này bị lộ ra, có hàng loạt công dân của Gotham trở mặt nhao nhao đòi Batman tự hiến thân, bao gồm cả một số người đã được Batman cứu mạng trong chính cái tập này. Hành động vô ơn đó làm Bruce Wayne cảm thấy phát tởm đến mức ông đã bảo với Terry, tức Batman kế nhiệm của mình, rằng ông sẽ không trách cứ gì Terry hết nếu Terry cứ thế trốn và kệ bố Gotham đấy.
Một phiên bản vô ơn khác khá tương tự với những gì xảy ra trong Batman Beyond, có điều nằm ở mảng Fantasy, là series Witcher và một sự kiện có tên Tối hậu thư Tridam. Chuyện là ở một thị trấn có tên Tridam, một nam tước đã bắt bỏ tù vài thằng cướp. Đồng bọn lũ cướp đã khống chế một con phà và dọa giết hết hành khách để ép nam tước thả anh em mình ra. Ông nam tước ban đầu lì lợm, nhưng về sau, khi bọn cướp giết mất gần chục con tin, ông ta buộc phải trả tự do cho đồng bọn chúng nó để cứu những người còn lại. Hành động của ông nam tước bị cả thị trấn chửi, với một bên thì bảo đáng lẽ phải thả lũ cướp ngay từ đầu để không ai chết, và bên còn lại bảo đáng lẽ không được nhượng bộ để tạo tiền lệ cho lũ khác bắt chước. Về sau, Geralt xứ Rivia, nhân vật chính của truyện, cũng lâm vào một tình cảnh tương tự, và hành động bảo vệ người dân của thanh niên cũng đẩy ông anh vào chỗ bị cả làng ném đá xua đi nốt.
Và ngay cả ngoài Tối hậu thư Tridam, bản thân các Witcher cũng là một nghề phải chịu cảnh bị ăn cháo đái bát rất nhiều. Hồi trước, khi thế giới hãy còn hoang sơ, con người lép vế hẳn trước các loài quái vật, tới mức các đoàn thương lái bao giờ cũng phải thuê nguyên một đội lính đông đảo hộ tống mình trên đường đi, trông chẳng khác nào quân triều đình hành quân. Thế là cái nghề Witcher ra đời để giúp diệt quái và cho con người có thể yên ổn làm ăn. Nhưng ngay cả thời ấy, bất chấp đóng vai trò người bảo vệ cốt lõi cho nền văn minh nhân loại, các Witcher vẫn bị coi thường và khiếp hãi, tránh như tránh hủi. Đến thời của Geralt thì cái nghề Witcher còn thảm nữa, bởi vì quái vật bây giờ bị giết cạn mất rồi, và chẳng còn mấy ai có nhu cầu thuê Witcher, và đối xử với thanh niên này theo kiểu càng tệ bạc hơn.
Nhắc đến chuyện diệt quỷ, một cái ví dụ hài hước khác không thể không kể đến là cái game Skyrim. Trong game này, mọi người đóng vai Dragonborn, một dũng sĩ sở hữu máu và linh hồn của loài rồng. Khốn nạn một cái là nếu trong lúc bảo vệ một ngôi làng hoặc thị trấn nào đấy khỏi rồng rắn, ma cà rồng hoặc trộm cướp tấn công, nếu mọi người chỉ cần vô tình quờ tay trúng ai đó hay thậm chí sút nhầm một con gia súc thôi là kể cả nếu có cứu được tất thảy mọi công dân trong thị trấn, khả năng cao người dân cũng sẽ chẳng cảm thấy biết ơn gì anh em hết, bởi vì Chúa biết là rồng thì đáng sợ thật đấy, nhưng động vào gà qué nhà bố thì không xong đâu con ạ <(“). Cái này thực ra là lỗi của cái AI ngu chứ không phải bản chất người dân láo lếu, nhưng lúc chơi trong game thì hiệu ứng của nó về cơ bản vẫn là lũ này vô ơn kinh khủng.
Cũng tiếp tục đề tài quái vật, ta có bộ manga Task Force for Paranormal Disaster Management. Bộ này dành một lượng thời gian không nhỏ bàn về Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản và thái độ của người dân Nhật đối với quân đội của chính mình. Rất nhiều người cảm thấy e dè với những thành viên quân ngũ, và một trong những cái xung đột lớn nhất mà nhân vật chính của truyện phải đối mặt (không tính con quái vật to đùng <(“) ) là việc người thân không ủng hộ quyết định nhập ngũ của mình. Bên cạnh đó truyện cũng có một pha vô ơn ở cấp nhỏ hơn, với một toán khách trên một chiếc du thuyền quay sang nhiếc móc hội đồng một cô lính đang cố gắng giữ cho chính họ được an toàn.
Bộ phim Dracula Untold cũng có một phiên bản vô ơn na ná thế, có điều kẻ bảo vệ chịu sự vô ơn lần này lại là con quái vật Dracula, hay nói chuẩn hơn là Vlad the Impaler. Để bảo vệ thần dân mình khỏi quân Thổ, Vlad đã tìm đến với một con ma cà rồng sống trên núi và được lão ban cho quyền năng vô song. Với những quyền năng ấy, Vlad không ngừng ngăn chặn bước tiến quân Thổ, đảm bảo người dân có thể an toàn rút về một tu viện dễ phòng thủ hơn, đồng thời phải vật lộn với cơn khát máu đi kèm quyền năng này. Nhưng bất chấp nỗ lực đầy thiện chí của Vlad, ngay khi bản chất của đồng chí bị phanh phui, chính những con người Vlad đang gồng mình bảo vệ lại tìm cách thiêu chết ông anh.
Trong group còn có một bài khác cũng khá liên quan đến cái cách những người bảo vệ bị đối xử tàn tệ, ấy là chủ nghĩa hòa bình. Anh em nào chưa đọc có thể tham khảo thêm ở đây nhé: https://scifivietnam.blogspot.com/2022/07/chu-nghia-hoa-binh-mot-giac-mo-ep-nhung.html
***
Bài gốc được đăng trong group Hội thích truyện Sci Fi trên Facebook. Cùng ghé chơi group để thảo luận về bài viết hoặc đọc thêm các bài tương tự, bạn nhé.
↓