Vì hôm này là kỷ niệm ngày nhận cái tín hiệu Wow!, bên channel Aperture đã làm một clip rất thú vị bàn về đề tài người ngoài hành tinh cũng như những khó khăn ta sẽ phải đương đầu trong việc giao tiếp với họ.
Đầu tiên, Aperture bàn về câu hỏi liệu ta có nên tìm cách làm như vậy hay không. Trong lịch sử, khi mọi nền văn minh tách biệt lần đầu tiếp xúc với nhau, đổ máu bao giờ cũng xảy ra, và rất nhiều trường hợp là nền văn minh yếu hơn đã bị tận diệt. Nếu ngoiaf kia mà có nền văn minh lạ nào tồn tại thật, và có khả năng du hành đến Trái Đất, họ rõ ràng sẽ sở hữu công nghệ ưu việt, và kịch bản giữa người Tây Ban Nha và nền văn minh Aztec sẽ lặp lại.
Kịch bản này đã từng được Lưu Từ Hân khám phá trong bộ truyện Tam Thể, với việc loài người (hay đúng hơn là một con người) đã để cho một chủng tộc ngoài hành tinh tân tiến phát hiện ra vị trí của bản thân, và chủng tộc kia đã lập tức phải một hạm đội xâm lược đến để chiếm đoạt Trái Đất. Bất chấp có gần mấy trăm năm để dốc toàn lực ra chuẩn bị, hạm đội của con người vẫn bị dần cho tơi tả. Đặc biệt trong cuốn Khu Rừng Đen Tối của trilogy, Lưu Từ Hân đã xoáy rất sâu vào cái giả thuyết ngay cả nếu chủng tộc kia có muốn hòa bình đi chăng nữa, họ cũng sẽ buộc phải tìm cách tận diệt Trái Đất để đề phòng sau này bị tấn công ngược, và thế nên giữ im lặng sẽ là phương án tối ưu nhất.
Vấn đề là với các thiết bị công nghệ của mình, Trái Đất đã vô tình bắc loa phường hét toáng lên cho bàn dân thiên hạ biết về sự hiện diện của bản thân rồi (mặc dù may mắn là các tín hiệu chỉ có thể đi được một khoảng cách nhất định trước khi nó bị nhẽo đến mức không thể nhận ra nổi). Chính vậy nên Aperture bảo giờ tốt nhất nên tập trung vào việc làm sao để mà giao tiếp được cho rõ ràng.
Vấn đề là ngay cả giữa con người với nhau, chúng ta cũng có hàng ngàn hàng vạn kiểu diễn giải những ký tự, cử chỉ, cách diễn đạt. Một động tác giơ hai ngón tay lên trời, làm biểu tượng ok, hay giơ ngón cái có thể sẽ là bình thường ở nơi này, nhưng sẽ cho ta ăn đập ở một khác. Và đấy là chúng ta còn đủ 5 giác quan với cơ cấu hoạt động như nhau. Một sinh vật ngoài hành tinh hoàn toàn có thể đã tiến hóa theo những cách bất thường, khiến cho họ nhìn nhận thế giới theo những cách không ai mường tượng ra nổi. Ví dụ tiêu biểu nhất sẽ là truyện ngắn Story of Your Life của Ted Chiang, mà như anh em hẳn phần đông sẽ quen thuộc hơn với bản chuyển thể của nó là Arrival. Người ngoài hành tinh trong này có một cấu tạo quá quái chiêu, thế nên cách họ nhìn nhận ngôn ngữ cũng dị hơn hẳn. Trong group từng có một bài bàn sâu hơn về cái khó của việc giao tiếp trong tác phẩm đó rồi, anh em có thể đọc ở đây để tìm hiểu thêm: https://scifivietnam.blogspot.com/2022/09/ngon-ngu-chung-cho-ca-vu-tru-mot-giac.html
Ngay cả nếu biết nội dung thông điệp phải là như thế nào thì người ta mới hiểu được, vẫn còn một vấn đề nữa là sẽ phải truyền nó đi thông qua phương thức nào? Một lần nữa, người ngoài hành tinh hoàn toàn có thể sẽ có một cấu tạo giải phẫu khác với chúng ta, vậy nên rất có thể phản ứng của họ trước các phương thức liên lạc chúng ta lựa chọn sẽ rất cực đoan. Trong truyện ngắn Victory Unintentional, tác giả Isaac Asimov đã miêu tả một chủng tộc ngoài hành tinh bị dị ứng với ôxi, và đã dùng ôxi làm vũ khí sinh học. Nếu có một loài dị ứng được với ôxi thì chẳng có cái gì cấm có một loài nào đó không thể chịu đựng được tần số vô tuyến mà loài người dùng đế phóng thông điệp của mình vào không gian, hay dị ứng với các hợp kim dùng để chế ra cái đĩa ghi vàng trên tàu Voyager hay tấm bảng trên tàu Pioneer cả, và có thể sẽ coi việc con người gửi những thứ như thế đến chỗ mình là hành động gây hấn. Xung đột bùng nổ chỉ vì hiểu lầm ý nhau cũng là một đề tài mà Sci Fi cực kỳ thích khai thác, với tiêu biểu là hai tác phẩm Trạm tín hiệu số 23 của Hugh Howey và The Forever War của Joe Haldeman. Cả hai đều lấy cảm hứng từ các cuộc chiến tranh thật (Trạm tín hiệu số 23 là chiến tranh Irắc, The Forever War là chiến tranh Việt Nam), nhưng đáng chú ý là thay đổi cho nguyên nhân cuộc chiến đều chỉ xuất phát từ việc cả con người lẫn người ngoài hành tinh đều ngỡ tưởng bên kia tấn công mình trước.
Trong clip, Aperture còn đề cập đến rất nhiều vấn đề khác xoay quanh chuyện này, chẳng hạn việc ngày nay chưa có bất kỳ một tiêu chuẩn chung nhất nào cho việc ta phải ứng phó thế nào nếu thực sự liên lạc được với người ngoài hành tinh, khiến cho các quốc gia chỉ chăm chăm tìm cách làm thế nào để mình được danh là người tiếp xúc đầu chứ chẳng buồn quan tâm gì hết đến hậu quả; việc ngay cả nếu có chuẩn thì nó cũng chỉ giới hạn trong các cơ quan chính phủ chứ còn người dân thì vẫn ngáo ngơ, và chưa kể còn có thể phá luật nếu thấy thích (*khụ*Diệp Văn Khiết*khụ*); việc còn cả những thứ “trao đổi” ngoài ý muốn nữa, chẳng hạn như các vi khuẩn của đôi bên có thể truyền cho nhau, gây thảm họa như cách dân Châu Âu đã làm với người da đỏ (hay như trong Sci Fi thì con người đã làm với người Hỏa Tinh trong cuốn Chiến tranh giữa các thế giới của H. G. Wells);… Nếu quan tâm thì anh em hãy dành thời gian ngó qua nhé.
***
Bài gốc được đăng trong group Hội thích truyện Sci Fi trên Facebook. Cùng ghé chơi group để thảo luận về bài viết hoặc đọc thêm các bài tương tự, bạn nhé.
↓