Trong bài về mấy tác phẩm SFF sử dụng cốt trinh thám hôm qua, mình có nhắc đến việc một số tác giả vì muốn đẩy thế giới lên quá mà đã để nhân hành xử hơi bị ngáo đá. Vụ đó làm mình nhớ đến một mô típ mà các tác giả vẫn hay áp dụng mỗi khi cần khoe nhân vật có IQ khủng, ấy là Bat Deduction.
Bat Deduction chỉ cách nhân vật có thể chỉ dựa vào một dữ kiện A duy nhất thôi mà tìm được đúng phóc đáp án Z, bất chấp việc từ A đến Z là tận mấy chục bước suy diễn liền. Bên cạnh việc cần nhảy qua quá nhiều bước như thế, bản thân các bước được suy luận ra có thể hoặc sẽ có tỉ lệ xảy ra rất thấp, hoặc chỉ liên quan đến đáp án theo một cách cực kỳ sơ sịa thôi, hay thậm chí còn chẳng hiểu tại sao lại ra được như thế luôn, vì nhân vật còn chẳng thèm tiết lộ cách lập luận của mình.
Nói cách khác, khi áp dụng Bat Deduction, nhân vật sẽ sử dụng một cái lôgic kỳ dị/“cồng kềnh” đến khó tả để suy ra điều cần phải suy.
Ví dụ kinh điển nhất sẽ chính là nhân vật đã ban tặng cho mô típ này cái tên của nó: Batman. Thanh niên được mệnh danh là nhà thám tử vĩ đại nhất thế giới, thế nên rất nhiều câu chuyện xoay quanh nhân vật này có sự xuất hiện của những thứ lập luận bao gồm rất nhiều bước suy diễn lằng nhằng.
Chẳng hạn như trong Dark Nights: Metal, Batman có lần gửi tín hiệu cầu cứu đến cho Superman trong mơ, nhưng theo một kiểu đòi hỏi suy luận rất dị. Hai thanh niên bấy giờ đang ngồi xem con mình diễn nhạc thì tự nhiên có chuyện khác thường xảy ra, và Batman thốt lên cụm “Carpe Diem.” Vì Superman và Batman từng quy ước với nhau sẽ dùng cụm “C.D.” làm tín hiệu báo nguy, Superman tin rằng Batman đang triệu mình đến giúp. Tuy nhiên, cái manh mối trong mơ mà Batman muốn Superman luận ra lại là… cung nhạc con hai đồng chí đó chơi, đi từ cung D đến cung C, tạo thành thông điệp “D.C.”, ngược với tín hiệu đã định, ý bảo đừng đến.
Bắt suy luận kiểu thế thì đến cụ Kal El cũng chẳng luận ra nổi 🐧.
Cũng vẫn Batman nhưng mà lần này trực tiếp hơn, ta có màn suy luận cực kỳ khó hiểu của Terry McGinnis, người kế nhiệm Bruce Wayne làm Batman trong series Batman Beyond.
Trong Return of the Joker, một bộ phim thuộc series này, có một đoạn Terry nhận được một cuộc video call từ Joker. Trong lúc thực hiện cuộc gọi, Joker không làm bất cứ điều gì để lộ ra vị trí của bản thân hết. Tuy nhiên, ngay sau khi cuộc gọi kết thúc, Terry lập tức luận ra Joker đang ở một nhà máy kẹo cũ vì Joker có cầm một lọ mứt sản xuất từ nhà máy đấy. Tình tiết này bị cắt hẳn khỏi một số bản chiếu của phim, và ngay cả trong bản không bị cắt thì cũng chẳng một lời giải thích nào được đưa ra, khiến cho cái suy luận đấy cứ như từ trên trời rơi xuống.
Phước đời cho Terry là lúc đấy Joker không ăn bánh đậu xanh Hải Dương đấy 🐧
Trong cuốn Death’s End, tập cuối bộ Tam Thể, ta cũng có một chuỗi các trường hợp Bat Deduction khá căng, gần như nhảy thẳng vào địa phận của National Treasue.
Số là loài người đã xoay xở cài được một thành viên vào xã hội một đám dân ngoài hành tinh để thu thập thông tin, nhưng khổ một cái là lũ người ngoài hành tinh đấy lại săm soi nhân vật được cài cắm vào xã hội mình một cách rất chặt chẽ. Lúc cuối cùng cũng được phép liên lạc với Trái Đất, thanh niên không thể tiết lộ bất cứ thông tin khoa học kỹ thuật hay mang tính chiến lược quan trọng nào cả. Thế là đồng chí đã bịa ra 3 câu chuyện ngụ ngôn, chứa đựng các thông tin hữu ích đối với loài người bên trong. Vấn đề là vì bị soi kinh quá, thông điệp bị ẩn cực kỳ sâu, và dàn nhân vật ở Trái Đất phải làm tận mấy pha Bat Deduction, với lôgic đôi khi theo kiểu đòi hỏi phải nheo mắt, nghiêng đầu, lùi xa đến mấy năm ánh sáng mới mong nhìn ra nổi nó là cái gì.
Tiện nhắc đến Death’s End (một tác phẩm Sci Fi Trung Quốc) mấy thanh niên xuất xưởng từ Châu Á với truyền thống thâm nho nhà chúng ta cũng khét tiếng rất thích chơi cái kiểu Bat Deduction này. Ví dụ kinh điển nhất sẽ là Tây Du Ký, một tác phẩm Fantasy mà hẳn anh em ai cũng biết.
Trong truyện, ta có một nhân vật là Bồ Đề Tổ Sư. Có một lần, đồng chí này tổ chức giảng đạo cho các chư tiên nghe, trong đấy có Tôn Ngộ Không. Ngộ Không nghe giảng thấy hay quá, cứ nhấp nha nhấp nhổm, khiến Bồ Đề Tổ Sư chú ý, và Bồ Đề Tổ Sư đã ngỏ ý muốn dạy đạo cho thanh niên này. Khi đem thử mấy đạo ra hỏi mà thấy Ngộ Không cứ lắc đầu mãi vì không giúp sống lâu được, Bồ Đề Tổ Sư cáu tiết gõ cho con khỉ kia ba nhát, sau đó chắp tay sau lưng bỏ đi. Ngộ Không đã dùng Bat Deduction để luận ra rằng Bồ Đề Tổ Sư gõ ba phát là ý bảo canh ba, và chắp tay sau lưng ý muốn bảo cửa sau. Thế tức là đến canh ba thì nhằm đằng cửa hậu mà vào, sư phụ sẽ truyền đạo sống lâu cho.
***
Bài gốc được đăng trong group Hội thích truyện Sci Fi trên Facebook. Cùng ghé chơi group để thảo luận về bài viết hoặc đọc thêm các bài tương tự, bạn nhé.
↓