La Mã vs thế giới hiện đại - một mô phỏng thú vị về những gì sẽ xảy ra khi hai nền văn minh lạ tiếp xúc với nhau
Gần như ngay sau khi Aperture tung ra cái clip về tiếp xúc với người ngoài hành tinh, một channel chuyên về lịch sử mang tên Fire of Learning đã tung ra một clip xoay quanh việc nếu người La Mã cổ đại mà có bị “bế” lên thời nay thì sự tình sẽ diễn ra như thế nào.
Và thú vị một điểm là với cái clip này, Fire of Learning đã vô tình tạo ra một mô phỏng sát thực nhất chúng ta có thể có được cho đề tài trong clip của Aperture hôm trước: nếu hai nền văn minh lạ (một tân tiến, một tối cổ) mà tiếp xúc với nhau thì chuyện gì sẽ xảy ra.
Clip của Fire of Learning bắt đầu một cách cực kỳ chân thực, với việc nếu tự nhiên thế giới La Mã cổ đại và thế giới hiện đại mà bất thình lình giao thoa với nhau thì ngay lập tức sẽ có xung đột bùng nổ. Với sự chênh lệnh quá xa về công nghệ, phe người hiện đại sẽ đập tan hoàn toàn mọi nỗ lực phản kháng của bên La Mã. Sau khi mọi thứ đã ngã ngũ và Hoàng đế La Mã đã bị gông cổ về đồn thì mới bắt đầu đến giai đoạn hai bên tìm cách giao tiếp với nhau. Và lúc đã xoay xở hiểu nhau được rồi thì sẽ chuyển tiếp sang bước tích hợp người dân La Mã vào xã hội thời nay.
Bởi vì La Mã là một đế chế có thật trong lịch sử, Fire of Learning đã có thể xây dựng được một kịch bản hết sức chân thực. Ví dụ như trong phần giao tiếp, vì ta đã biết dân La Mã ngày xưa sử dụng ngôn ngữ gì, với nền văn hóa và tôn giáo ra sao, Fire of Learning đã có thể xác định được rất rõ rằng quốc gia thích hợp nhất để tiến hành trao đổi với họ sẽ là Thành quốc Vatican, bởi lẽ họ thấu hiểu rất rõ tư tưởng Công giáo, và vẫn còn lưu giữ rất nhiều chức vụ có thể sẽ quen thuộc với dân La Mã. Bên cạnh đó, các giáo sĩ Vatican đều là những người rất sành sỏi tiếng Latinh, cùng cái ngôn ngữ dân La Mã sử dụng (mặc dù phiên bản tiếng Latinh họ dùng đã có một số sự thay đổi, đặc biệt về cách phát âm), thế nên việc giao tiếp sẽ diễn ra suôn sẻ hơn. Trong trường hợp tiếng Latinh của đôi bên mà có lệch nhau quá cao thì vẫn còn có thể viện đến tiếng Hy Lạp, cụ thể là phiên bản tiếng Hy Lạp Cappadocia mà ngày nay vẫn còn một số người nói. Nguyên nhân là bởi thời xưa, các quan chức La Mã ai nấy cũng học tiếng Hy Lạp cổ, và tiếng Hy Lạp Cappadocia là một phiên bản cực kỳ sát với nó.
Lẽ đương nhiên, vì người La Mã dù gì cũng vẫn cứ là con người, chưa kể còn là một nền văn minh mà ta đã biết khá rõ ràng, thế nên cái clip này không thể coi như một mô phỏng thực sự hoàn hảo cho sự kiện con người lần đầu gặp người ngoài hành tinh được. Tuy nhiên, nó vẫn phần nào giúp ta mường tượng ra được cách một vụ việc chấn động như vậy có thể sẽ tiến triển trong trường hợp nó thực sự xảy ra.
Bên cạnh đó thì cái clip của Fire of Learning lại còn là một ví dụ rất hay về thủ pháp Framing Device trong nghệ thuật kể chuyện. Fire of Learning về cơ bản đã bịa ra một câu chuyện về việc La Mã bị “isekai” lên thế giới hiện đại để từ đó có cớ bình luận rất sâu về những khía cạnh ngôn ngữ, văn hóa, tập tục, tôn giáo, lịch sử hình thành, phát triển, suy tàn, cũng như những khác biệt đầy hấp dẫn giữa thế giới La Mã và thế giới hiện đại (ví dụ việc có một thứ quả tên là cà chua, con người được quyền cưới xin tự do, quan hệ quốc tế phát triển theo hướng tôn trọng song phương thay vì xâm chiếm…).
Mô típ kể chuyện, và trong trường hợp này là kèm cả truyền tải kiến thức, dựa trên Framing Device như thế đã từng được mình bàn khá sâu trong group, kèm theo một số ví dụ về cách mô típ này được một số tác phẩm Sci Fi/Fantasy ứng dụng. Mọi người có thể tham khảo thêm ở đây nếu thấy hứng thú với nó: https://scifivietnam.blogspot.com/2022/07/framing-device-truyen-long-trong-truyen.html
Và fun fact: trong bài Framing Device gốc mình dẫn link ở trên thì ví dụ đưa ra lại chính là một clip của… Aperture. Trong clip ấy, Aperture mượn “lốt” cẩm nang sinh tồn cho một người du hành thời gian để bàn về tiến trình phát triển của nền văn minh nhân loại.
Lịch sử thật là tròn trịa 🐧.
P/S: Nếu xem xong 2 clip và thấy khoái cái Framing Device này thì mọi người cũng nên xem thử cả clip cách đoán năm nếu bị kẹt trong quá khứ của Real Life Lore (https://www.youtube.com/watch?v=mjypvmPeGV8&t=0s) và chuỗi series Bob to the Future của Foundation for Economic Education (https://www.youtube.com/watch?v=qi-zwl6W5bQ...). Cả hai đều mượn một câu chuyện Sci Fi để truyền tải kiến thức, với clip của Real Life Lore thì khá tương đồng với Aperture, chỉ có điều ở tầm vĩ mô và quy củ gấp bội (cho người quay về quá khứ để bàn về lịch sử hình thành của vũ trụ, Trái Đất, quá trình tiến hóa của con người, cách nền văn minh hình thành); còn series Bob to the Future thì là đẩy nhân vật lên tương lai để từ đó nói về kinh doanh, kinh tế, tài chính căn bản.
***
Bài gốc được đăng trong group Hội thích truyện Sci Fi trên Facebook. Cùng ghé chơi group để thảo luận về bài viết hoặc đọc thêm các bài tương tự, bạn nhé.
↓